Difference between revisions of "Нур-Султан"

no edit summary
м (Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q1520 (translate me))
{{ОЖ
|статусу = шаарқалаа, КазакстанҚазақстан Республикасынын борбор шаарықалаасы
|кыргызчақырғызча аталышы = Астана
|расмий аталышы = {{lang-kk|Астана}}<br />[[Файл:Ak Orda Presidential Palace04.jpg|310px]]
|баш ийгени =
|өлкө = КазакстанҚазақстан Республикасы
|герб = New coat of arms of Astana.svg
|желек = New flag of Astana.svg
|өлкөнүн картасынын өлчөмү = 301
|областын картасынын өлчөмү =
|аймактынаймақтын картасынын өлчөмү =
|областын түрү =
|област =
|таблицадагытаблицадағы област =
|аймактынаймақтын түрү =
|аймакаймақ =
|ички бөлүнүшү = 3 аймакаймақ<br />(АлматаАлматы, СарыаркаСарыарқа, ЕсильЕсил)
|башчысынын түрү = Аким (чин){{!}}Аким
|башчысы = [[ТасмагамбетовТасмағамбетов, ИмангалиИманғали НургалиевичНурғалиевич|ИмангалиИманғали НургалиевичНурғалиевич ТасмагамбетовТасмағамбетов]] (2008-жылдан)
|негизделген күнү = 1830-жыл
|биринчи белгиленген = 1830-жыл
|мурункумурунқу аталышы = 1961-жылгажылға чейин — ''Акмолинск'',<br />1992-жылгажылға чейин — ''Целиноград'', <br />1998-жылгажылға чейин — ''АкмолаАқмола''
|-жылдан бери шаарқалаа = 1998
|аймагыаймағы = 722
|бийиктиги =
|ОЖ борборунун бийиктиги =
|климаты = кескин континенталдуу
|расмий тили = КазакҚазақ тили|казакчақазақча<br />Орус тили|орусча
|расмий тили2 =
|калкықалқы = {{Өсүү}} 743&nbsp;014<ref name="Казстат2012Қазстат2012">[http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/2012_4_%D0%91-15-05-%D0%9A.rar Численность населения РК по областям, городам и районам]</ref>
|элди каттооқаттоо жылы = 2012
|жыштыгыжыштығы = 958
|агломерация =
|улуттукулуттуқ курамықурамы = [[казактарқазақтар]] — 65,2%<br />[[орустар]] — 23,8%<br />[[украинецтер]] — 2,9%<br />[[татарлар]] — 1,7%<br /> [[немецтернемистер]] — 1,5%<br />улуттун башкабашқа өкүлдөрү — 4,9%<ref>[http://www.astana.stat.kz/docs/2847.rar Численность населения г. Астаны по отдельным национальностям на начало 2010 года.]</ref>
|диний курамықурамы = мусулмандар, православдар ж.б.
|этнохороним = астаналыкастаналық
|убакытубақыт аралыгыаралығы = +6
|телефон коду = +7 7172
|почта индекси = 010000
}}
 
'''Астана''' ({{lang-kk|Астана}} — «борбор» - [[КазакстанҚазақстан]]дын борбордукборбордуқ калаасықалаасы (Бештин айынын 10, 1997-жылы), 2009-жылындагыжылындағы Баш оона айынын 1 карагандақарағанда калктынқалқтын саны 665,8 миңге барабар. Өлкөдөгү үч эң ири шаардардынқалаалардын тизмесинде 3-чү ([[Алматы]] менен [[Чымкент]] щаардарданқалааларындан кийин). Астанын мурункумурунқу аттары - '''Акмолинск''' (1830-1961), '''Целиноград''' (1961-1992), '''АкмолаАқмола''' (1992-1998). Астана [[Ишим]] дариянын талаа сызыгындасызығында, [[Нура]]гаға эң жакынлышканжақынлышқан жерде, жайгашканжайғашқан.
 
== Тарыхы ==
 
КалааҚалаа жайгашканжайғашқан жери - кербен жолдордун өтө (стратегиялыкстратегиялық) кирешелүү кесилиши, мурунтан бери талаадагыталаадағы көчмөндөрдү өзүнө тарткантартқан. ШаардынҚалаанын четинде археологтор тапкандарытапқандары - [[колоқоло]], эрте [[темир]] доордоруна жана [[орто кылымдарқылымдар]]гаға тааныктаанық артефактылар. Эң негизги артефактылардын бирөөсү - [[БозокБозоқ шаарчасы]], эрте орто кылымдарданқылымдардан (VII-VIII ккққ.) башатап [[КазакҚазақ хандыгыхандығы]] дооруна (XV-XVI ккққ.) чейин иштеген эстелик.
 
ШаардынҚалаанын пай-дубалы 1830-жылы (Акмолинск атту) [[казакқазақ]] (орус дөөлөтү учурундагыучурундағы аскердердин өзгөчө түрү) сепил катарықатары коюлганқоюлған. Негиздеткен - полковник '''Фёдор Кузьмич Шубин'''-экинчси, Бордино казатынынқазатынын катышуучусуқатышуучусу. Кийинчерек кичи сепил калаагақалааға чейин ирилешип кетти. 1997-жылына чейин АкмолаАқмола атткаатқа ээ болгонболғон. "''АкмолаАқмола''" сөзү казакчаданқазақчадан "''АкАқ мүрзө''" же "''АкАқ мазар''" деп которулатқоторулат. ШаарданҚалаадан 20 чакырымдачақырымда ал менен бир атту жергеси, жергиликтү бийдин мүрзөсү болгонболғон жери. Борбордун ордун алмаштыруу учурунда шаардынқалаанын атын да АстанагаАстанаға алмаштыруу чечим алынганалынған (анын сөзмө сөз которулушуқоторулушу "''башкыбашқы калаақалаа''").
 
КазакстандынҚазақстандын биринчи борбору [[Оренбург]] калаасықалаасы (бүгүнкү күндө [[Орусия Федерациясы]]нын курамындақурамында) болчу, кийинчирек 1925-жылы [[КызылҚызыл-Ордо]]гоғо которулганқоторулған. 1929-жылы республиканын борбору кайраданқайрадан которулганқоторулған, эми [[Алматы]]гаға. 1997-жылдын Үчтүн айынын 10 Астана КазакстандынҚазақстандын борбору катарықатары расмий түрдө жарыяланды. Астанын дүйнөлүк коомчулуккақоомчулуққа жаңы борбор катарықатары 1998-жылдын КулжаҚулжа айынын 10 таанылгантаанылған.
 
Бүгүнкү күндө Астана бул өтө эле ири шаарқалаа, 200 чакырымдан2чақырымдан ашканашқан аянты менен. 1999-жылы [[ЮНЕСКО]]нун чечими менен Астана "'''Дүйнөнүн Шаарықалаасы'''" наамы берилген. БорбордукБорбордуқ калаақалаа болгондонболғондон жана "Астана - жаңы шаарқалаа" атту өзгөчө үнөмдүк (экономикалыкэкономикалық) майдан уюштурулгандануюштурулғандан соң шаардақалаада бир канчақанча жаңы-замандыкзамандық архитектурдукархитектурдуқ-шаарқалаа курулушқурулуш долбордор иш жүзүнө ашырыла башталды. КалктынҚалқтын саны 270 миңден (1996) 600 миңге (2006) өскөн.
 
БорбордукБорбордуқ калаақалаа наамына карабастанқарабастан КазакстандынҚазақстандын мурункумурунқу борбору, Алматы, азыркыгаазырқыға чейин инфраструктуралыкинфраструктуралық мүмкүнчүлүктөрү боюнча Астанадан кем эмес. АзыркыАзырқы учурда Алматы "'''Түштүк борбор'''" бейрасийбейрасмий наамганаамға ээ.
 
== Экономика ==
 
ШаардынҚалаанын чарбачылыкчарбачылық өнүгүшүнө, 1931-1936-жылдарында курулганқурулған, КараталыҚараталы атту темир жолу чоң таасирин берген. Астанада борбор боло электе КазакстандагыҚазақстандағы эң ири айыл-чарба унналарды чыгарганчығарған өнөр жайы - "[[Целинсельмаш]]", жана "[[Казахсельмаш]]" (мурункумурунқу [[СССР|КСРБ]]нин 50-жылдыгынынжылдығынын заводу) шамал эрозияланганэрозияланған аймактаргааймақтарға атайлашканатайлашқан айыл-чарба унааларда адистенген ишканасыишқанасы. Андан тышкарытышқары башкабашқа өнөр жайдар бар: "Металист", насостукнасостуқ, вагон оңдотуу жана башкабашқа унаа жана темир иштетүүчү өнөр жайдар.
 
== References ==
<references/>
 
[[Категория:КазакстанҚазақстан]]
[[Категория:Азия шаарларықалаалары]]
[[Категория:Тарых]]
Anonymous user