Difference between revisions of "Америка Кошмо Штаттары (АКШ)"

no edit summary
(Бот: автоматизированный импорт статей)
 
{{Мамлекет
'''Америка кошмо штаттары''' (United States of America, USA), АКШ - Түндүк Америкадагы мамлекет. Түндүгүнөн Канада, түштүк-чыгышынан Куба (Гуантанамо аскер базасы), түштүк-батышынан Мексика менен чектешет. Чыгышын Атлантика океаны, батышын Тынч океан, түштүгүн Мексика булуңу чулгайт. Аянты 9,4 млн км<sup>2</sup>. Калкы 270,3 млн (2001). Борбору - Вашингтон ш. Мамлекеттик тили - англис тили. Акча бирдиги - АКШ доллары. Адм.-айм. жактан 50 штаттан, штат укугун алган өзүнчө Аляска, Гавайи штаттарынан жана Колумбия федерация (борбордук) округунан турат . АКШнын ээликтери: Вест-Индиядагы Виргиния аралы., Чыгыш Самоа, Гуам жана Океаниядагы бир топ майда аралдар. АКШнын убактылуу «опекасында» Тынч океандагы Каролина, Мариана жана Маршалл аралдарынан турат. 1903-жылдан бери Панамага таандык Панама каналынын зонасы АКШнын ижарасында.
|Кыргыз аты = Америка Кошмо Штаттары
|Мамлекеттик аты = United States of America
|Илик жөндөмө = Америка Кошмо Штаттарынын
|Герб = US-GreatSeal-Obverse.svg
|Желек = Flag_of_the_United_States_(Pantone).svg
|Девиз = In God We Trust
|Гимн аты = The Star-Spangled Banner
|Аудио = Star Spangled Banner instrumental.ogg
|Эгемендүүлүк күнү = 4-июль 1776-жылы
|Кимден = [[Жапония|Жапониядан]]
|Дүйнөдөгү Орду = United States (orthographic projection).svg
|Тил = [[Англис тили|Аңглис тили]]
|Башкалаа = [[Вашингтон]]
|Башкаруу формасы = [[Президенттик]] [[республика]]
|Эң ири шаарлар = [[Нью-Йорк|Нью-Йорк шаары]]
|Башчылар кызматтары = [[Президент]]<br />[[Вице-президент]]
|Башчылар = [[Барак Обама]]<br />[[Жо Байден]]
|Аянт боюнча орун = 3
|Аянт = 9826675
|Суу аянты = 6,76
|Калкынын саны боюнча орун = 3
|Калк = 314 476 000
|Каттоо жылы = 2012
|Калкынын жыштыгы = 33,7
|ИДП = 15,094 трлн.
|ИДП эсептөө жылы = 2011
|ИДП боюнча орун = 1
|Жан башына ИДП = 48386
|Акча бирдиги = [[АКШ доллары]]
|Домен = [[.us]] [[.gov]] [[.mil]] [[.edu]]
|Телефон коду = 1
|Убакыт алкагы = -4 -10
}}
'''Америка кошмо штаттары''' (United States of America, USA), АКШ - Түндүк Америкадагы мамлекет. Түндүгүнөн Канада, түштүк-чыгышынан Куба (Гуантанамо аскер базасы), түштүк-батышынан Мексика менен чектешет. Чыгышын Атлантика океаны, батышын Тынч океан, түштүгүн Мексика булуңу чулгайт. Аянты 9,4 млн км<sup>2</sup>. Калкы 314,5 млн (2012). Борбору - Вашингтон шаары. Мамлекеттик тили - англис тили. Акча бирдиги - АКШ доллары. Адм.-айм. жактан 50 штаттан, штат укугун алган өзүнчө Аляска, Гавайи штаттарынан жана Колумбия федерация (борбордук) округунан турат . АКШнын ээликтери: Вест-Индиядагы Виргиния аралы., Чыгыш Самоа, Гуам жана Океаниядагы бир топ майда аралдар. АКШнын убактылуу «опекасында» Тынч океандагы Каролина, Мариана жана Маршалл аралдарынан турат. 1903-жылдан бери Панамага таандык Панама каналынын зонасы АКШнын ижарасында.
<center>АКШнын штаттары:</center>
 
{| class="prettytable"
|-
|
Штаттары
 
|
Аянты, миң км2 (1996)
 
| colspan="2" |
Калкы, млн киши (1996)
 
|
Админ. борборлору
 
|-
|
Айдахо (Idaho)
 
|
216
 
| colspan="2" |
1,2
 
|
Бойсе (Boise)
 
|-
|
Айова (Iowa)
 
|
146
 
| colspan="2" |
2,9
 
|
Де-Мойн (Des Moines)
 
|-
|
Алабама (Alabama)
 
|
133,9
 
| colspan="2" |
4,3
 
|
Монтгомери (Montgomery)
 
|-
|
Аляска (Alaska)
 
|
1523
 
| colspan="2" |
0,6
 
|
Жуно (Juneau)
 
|-
|
Аризона (Arizona)
 
|
295
 
| colspan="2" |
4,4
 
|
Финикс (Phoenix)
 
|-
|
Арканзас (Arkansas)
 
|
138
 
| colspan="2" |
2,5
 
|
Литл-Рок (Little Rock)
 
|-
|
Батыш Виргиния (West Virginia)
 
|
62,6
 
| colspan="2" |
1,8
 
|
Чарлстон (Charleston)
 
|-
|
Вайоминг (Wyoming)
 
|
253,4
 
| colspan="2" |
0,5
 
|
Шайенн (Cheyenne)
 
|-
|
Вашингтон (Washington)
 
|
176,5
 
| colspan="2" |
5,5
 
|
Олимпия (Olympia)
 
|-
|
Вермонт (Vermont)
 
|
24,9
 
| colspan="2" |
0,6
 
|
Монтпильер (Montpelier)
 
|-
|
Виргиния (Virginia)
 
|
105,2
 
| colspan="2" |
6,7
 
|
Ричмонд (Richmond)
 
|-
|
Висконсин (Wisconsin)
 
|
169,6
 
| colspan="2" |
5,2
 
|
Мадисон (Madison)
 
|-
|
Гавайи (Hawaii)
 
|
16,7
 
| colspan="2" |
1,2
 
|
Гонолулу (Honolulu)
 
|-
|
Жоржия (Georgia)
 
|
152,6
 
| colspan="2" |
7,4
 
|
Атланта (Atlanta)
 
|-
|
Делавэр (Delaware)
 
|
5,3
 
| colspan="2" |
0,7
 
|
Довер (Dover)
 
|-
|
Иллинойс (Illinois)
 
|
150
 
| colspan="2" |
11,9
 
|
Спрингфилд (Springfield)
 
|-
|
Индиана (Indiana)
 
|
94
 
| colspan="2" |
5,8
 
|
Индианаполис (Indianapolis)
 
|-
|
Калифорния (California)
 
|
411
 
| colspan="2" |
31,9
 
|
Сакраменто (Sacramento)
 
|-
|
Канзас (Kansas)
 
|
213,1
 
| colspan="2" |
2,56
 
|
Топика (Topeka)
 
|-
|
Кентукки (Kentucky)
 
|
104,6
 
| colspan="2" |
3,9
 
|
Франкфорт (Frankfort)
 
|-
|
Колорадо (Colorado)
 
|
270
 
| colspan="2" |
3,8
 
|
Денвер (Denver)
 
|-
|
Коннектикут (Connecticut)
 
|
12,9
 
| colspan="2" |
3,3
 
|
Хартфорд (Hartford)
 
|-
|
Луизиана (Louisiana)
 
|
125,6
 
| colspan="2" |
4,4
 
|
Батон-Руж (Baton Rouge)
 
|-
|
Массачусетс (Massachusetts)
 
|
21,4
 
| colspan="2" |
6,1
 
|
Бостон (Boston)
 
|-
|
Миннесота (Minnesota)
 
|
225,2
 
| colspan="2" |
4,7
 
|
Сент-Пол (St. Paul)
 
|-
|
Миссисипи (Mississippi)
 
|
123,5
 
| colspan="2" |
2,7
 
|
Жэксон (Jackson)
 
|-
|
Миссури (Missouri)
 
|
180,5
 
| colspan="2" |
5,4
 
|
Жефферсон-Сити (Jefferson Sity)
 
|-
|
Мичиган (Michigan)
 
|
250,5
 
| colspan="2" |
9,6
 
|
Лансинг (Lansing)
 
|-
|
Монтана (Montana)
 
|
380,8
 
| colspan="2" |
0,9
 
|
Хелина (Helena)
 
|-
|
Мэн (Maine)
 
|
85,8
 
| colspan="2" |
1,2
 
|
Огаста (Augusta)
 
|-
|
Мэриленд (Maryland)
 
| colspan="2" |
27,1
 
|
5,07
 
|
Аннаполис (Annapolis)
 
|-
|
Небраска (Nebraska)
 
| colspan="2" |
200,3
 
|
1,7
 
|
Линкольн (Lincoln)
 
|-
|
Невада (Newada)
 
| colspan="2" |
286,4
 
|
1,6
 
|
Карсон-Сити (Carson City)
 
|-
|
Нью-Жерси (New Jersey)
 
| colspan="2" |
20,2
 
|
8
 
|
Трентон (Trenton)
 
|-
|
Нью-Йорк (New York)
 
| colspan="2" |
137,3
 
|
18,2
 
|
Олбани (Albany)
 
|-
|
Нью-Мексико (New Mexico)
 
| colspan="2" |
315
 
|
1,7
 
|
Санта-Фе (Santa Fe)
 
|-
|
Нью-Хемпшир (New Hampshire)
 
| colspan="2" |
24
 
|
1,2
 
|
Конкорд (Concord)
 
|-
|
Огайо (Ohio)
 
| colspan="2" |
116,1
 
|
11,2
 
|
Колумбус (Columbus)
 
|-
|
Оклахома (Oklahoma)
 
| colspan="2" |
181,1
 
|
3,3
 
|
Оклахома-Сити (Oklahoma City)
 
|-
|
Орегон (Oregon)
 
| colspan="2" |
251,2
 
|
3,2
 
|
Сейлем (Salem)
 
|-
|
Пенсильвания (Pennsylvania)
 
| colspan="2" |
118,5
 
|
12,1 (1994)
 
|
Харрисберг (Harrisburg)
 
|-
|
Род- Айленд (Rhode Island)
 
| colspan="2" |
3,2
 
|
1,0
 
|
Провиденс (Providence)
 
|-
|
Түндүк Дакота (North Dakota)
 
| colspan="2" |
183
 
|
0,7
 
|
Бисмарк (Bismarck)
 
|-
|
Түндүк Каролина (North Carolina)
 
| colspan="2" |
136,4
 
|
7,3
 
|
Роли (Raleigh)
 
|-
|
Теннесси (Tennessee)
 
| colspan="2" |
109,2
 
|
5,3
 
|
Нашвилл (Nashville)
 
|-
|
Техас (Texas)
 
| colspan="2" |
691,2
 
|
19
 
|
Остин (Austin)
 
|-
|
Түш. Дакота (South Dakota)
 
| colspan="2" |
199,7
 
|
0,7
 
(1994)
 
|
Пирр (Pierre)
 
|-
|
Түш. Каролина (South Carolina)
 
| colspan="2" |
80,6
 
|
3,7
 
|
Колумбия (Columbia)
 
|-
|
Флорида (Florida)
 
| colspan="2" |
152
 
|
14,4
 
|
Таллахасси (Tallahassee)
 
|-
|
Юта (Utah)
 
| colspan="2" |
219,9
 
|
2
 
|
Солт-Лейк-Сити (Salt Lake City)
 
|-
|
Колумбия (Columbia) округу (борб.)
 
| colspan="2" |
0,2
 
|
0,5
 
|
Вашингтон (Washington)
 
|}
 
 
==Мамлекеттик түзүлүшү==
АКШ - федерациялык мамлекет. АКШнын Конституциясы 1787-ж. 17-сентябрда кабыл алынып, 1789-ж. 4-мартта күчүнө кирген. Башкаруу формасы - президенттик республика. Мамлекет жана өкмөт башчысы - президент; ал ошондой эле куралдуу күчтөрдүн да башкы командачысы. Президент жана вице-президент эки баскычтуу шайлоо менен 4 жылга шайланат. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы - Конгресс, ал 2 палатадан – өкүлдөр (435 депутат 2 жылга шайланат) жана сенаттар палаталарынан (ар бир штаттан 2ден сенатор 6 жылга шайланат) турат. Сенаттын курамынын үчтөн бир бөлүгү ар 2 жылда жаңыртылат. Өкүлдөр палатасынын укугу сенаттан кененирээк. Ар бир штат өз конституциясына, мыйзам чыгаруу (легислатура) жана аткаруу органдарына ээ. Штаттарды башкаруу губернаторлор тарабынан ишке ашырылат. АКШда негизинен эки партиялуу система орун алган: Демократиялык (1828) жана Республикалык (1854) партиялар. Мындан сырткары Коммунисттик ж. б. саясий партиялар да бар.