Башбаракты ачуу

Changes

→‎XIX кылымдагы ойлоп табуулар: XIX кылым жана Кыргызстан
{| class="wikitable collapsible collapsed"
! colspan="0" |XIX кылымдагы ойлоп табуулар
|-
|
|-
|
* '''Дизелдик кыймылдаткыч''' (патент — 1893; биринчи үлгүсү — 1897, Рудольф Дизель)
* '''Радио''' (электр магниттик толкундар — 1888, Герц; проводу жок сигналдарды элге көрсөтүү — 1893, Тесла; Радио - Попов — 1895; патент менен массалык түрдө чыгарылуусу — 1898, Маркони)
|-
|
|-
|
|}
 
== XIX кылым жана Кыргызстан ==
* [[Бишкек чеби|Бишкек чебинин]] курулушу (1825)
* [[Бугу (уруу)|Бугу]]-[[Сарыбагыш, уруу|сарыбагыш]] чабышы жана [[Ормон хан|Ормон хандын]] өлүмү (1854)
* [[Качыбек Шералин]] баштаган бугу элчилиги Батыш Сибирь генерал-губернаторлугунун борбору болгон [[Омск|Омск шаарына]] келишип, [[Ысык-Көл областы|Ысык-Көл]] кыргыздарынын [[Орусия империясы|Орусиянын курамына]] расмий түрдө өтүүсү тууралуу ант берген (1854-55)
* Падыша аскерлери [[Алматы|Верныйдан]] чыгышып(23-август), [[Токмок чеби|Токмок чебин]] басып алышат (26-август) жана аны толугу менен кыйратышат (28-август), [[Бишкек чеби|Бишкек чебин]] ээлешкен (31-август, 1860)
* [[Шабдан Жантай уулу|Шабдан Жантай уулунун]] орустарга каршы Кара-Кастек өңурүндө салгылашып, эрдик көрсөтүүсү(1861).
* [[Алымбек датка]] [[Кокон хандыгы|Кокон хандыгына]] карша [[көтөрүлүш]] уюштурган(1861).
* Кыргыздардын [[Кудаяр хан|Кудаяр хандын]] эзүүсүнө каршы тынымсыз күрөштөрүнүн башталышы (1865)
* [[Алай|Алайдагы]] (1867-70), [[Сох, суу|Сохтогу]] (1871) Кудаяр ханга каршы көтөрүлүш
* Сарыбаштын тынай уругунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу|Жантай Карабек уулунун]] Верныйга барып, [[Кемин району|кеминдик кыргыздардын]] орустарга кошулушу тууралуу ант бериши жана Жантай, Шабдан орус бийлигине кызматка алынган (1862)
* [[Солто, уруу|Солто уруусунун]] [[Манаптар|чоң манабы]] [[Байтик Канай уулу|Байтик Канай уулунун]] кокондук [[аким]] [[Рахматулла датка|Рахматуллага]] каршы күрөшү жана ал согушта орустардан жардам суроосу. Жыйынтыгында Бишкеке чебин орустар 1200 аскери менен басып алган жана кокондуктарды жок кылган (1862)
* [[Талас областы|Таластагы]] негизги уурулар болгон [[саруу]] жана [[Кушчу, уруу|кушчу]] уруулары орус бийлигин тааныган (1865)
* Орус аскерлери [[Жумгал району|Жумгалга]] келип, [[Соң-Көл|Соң-Көл жайлоосу]] аркылуу [[Куртка чеби|Куртка чебине]] өткөн (1863)
* Кыргыздардын [[Черик, уруу|черик уруусу]] да орустардын курамына кирген (1863)
* [[Түркстан генерал-губернаторлугу]] түзүлөт (1867)
* [[Нарын чеби]] негизделген (1868)
* Түндүк кыргыздар Орус империясынын курамына толугу менен кирет (1863-1867-жж.)
* Кыргыздар Кокон хандыгынын эзүүсүнөн кутулат (1855—1863)
* [[Полот хан|Полот хандын]] орустарга каршы көтөрүлүшү (1873—76)
* Элдик көтөрүлүш: 1)Алайдагы; 2)Аксыдагы; 3) Эки-Сууаралыгындагы; 4) Лейлектеги көтөрүлүштөр (1873)
* Орусиянын курамына кошулгусу келбеген "Алай ханышасы" [[Курманжан Датка|Курманжан датка]] өз айылы менен [[Кашкар]] тарапка көчүп кеткен (1876)
* Түштүк Кыргыздардын Орус империясынын курамына кошулушу (1876)
* [[Пржевальск пристаны|Пржевальск]] (азыркы [[Каракол]]) шаарынын негизделиши (1889)
639

edits