Difference between revisions of "Планета"

м
direct link
м (Категория)
м (direct link)
[[File:1e7m comparison Uranus Neptune Sirius B Earth Venus.png|300px|thumb|right|Планета өлчөмүндөгү объектилер:<br>Үстүнкү катар: [[Уран (планета)|Уран]] жана [[Нептун]]; астынкы катар: [[Жер]], [[Сириус B]], [[Чолпон]].]]
[[File:1e6m comparison Mars Mercury Moon Pluto Haumea - no transparency.png|300px|thumb|right|Жогорудагы сүрөттүн эң төмөнкү катарынын чоңойтулагыны: [[Марс]] жана [[Меркурий]]; астында: [[Ай]], [[кодоо планеталар]] [[Плутон]] жана [[Хаумеа]].]]
 
'''Планета''' ({{lang-el|[[wikt:πλανήτης|πλανήτης]]}} — «саякатычы») – өзү жарык чыгарбай Күндүн нурунун чагылышынан жаркырап көрүнүп, анын айланасында кыймылдоочу чоң асман телосу.
 
Азыркы кезде Күн системасында 9 планета белгилүү: [[Меркурий]], [[Чолпон]], [[Жер]], [[Марс]], [[Юпитер]], [[Сатурн]], [[Уран (планета)|Уран]], [[Нептун]], [[Плутон]]. Мындан башка бир нече миң кичине планеталар бар. Планеталар Күндүн түрдүү аралыкта жайгашып, анын айланасында эллипс орбитасы бонча кыймылдашат. Күнгө эң жакыны Меркурий, эң алысы Плутон. Алар негизинен Марс жана Юпитердин орбиталарынын ортосунда кыймылдашат. планеталар жылдыздар арасындагы кыймылдарынын өзгөчөлүктөрү бонча жогорку планеталар жана төмөнкү планеталарга бөлүнөт. Ал эми физ. чоңдуктары бонча Жер тобундагы планеталарга (Меркурий, Чолпон, Жер, Марс) жана зор планеталарга (Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун) айырмаланат. Бул эки топтун ар бирине кирген планеталардын орточо тыгыздыгы, өлчөмү, химиялык курамы бонча бири бирине өтө жакын, бирок бир топ экинчисинен жогорудагы чоңдуктар бонча кескин айырмаланат. Плутон эки топтун бирине да кирбейт. Ал химиялык курамы бонча экинчи топко, ал эми өлчөмү бонча 1-топко жакын.
 
'''Планета аралык чөйрө''' – [[күн системасы]]ндагы планеталардын ортосундагы мейкиндикти толтурган заттар. Мындай заттар Күндүн айланасында кыймылдоочу өлчөмдөрү түрдүү чоңдуктагы катуу нерселерден, бөлүкчөлөрдөн жана Күндүн учуп чыккан электр заряддуу элементардык бөлүкчөлөрдөн (иондор жана электрондордон) турат. Катуу нерселердин жана бөлүкчөлөрдүн өлчөмү жүздөгөн метрден микронго чейинки чоңдукта болот. Планета аралык чөйрөнүн курамына кирүүчү зат кичине планеталар кагылышып быркырагандан пайда болот. Планета аралык чөйрөнүн түзүүчү катуу бөлүгү метеордук зат, анткени катуу бөлүкчөлөр Жер [[атмосфера]]сына киргенде метеорду пайда кылат. Атмосферера жана Жердин магнит талаасы Жердин бетин Планета аралык чөйрөнүн таасиринен сактап турат.
25,680

edits