"Климат" түзөтүүлөрүнүн айырмасы

no edit summary
м
[[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|thumb|[[Жер]]. 1972-жылы]]
'''Климат''' — тар мааниде (жергиликтүү климат) ― белгилүү бир аймакка мүнөздүү болгон [[Аба ырайы|аба ырайынын]] көп жылдык режими; кең мааниде ― статистикалык сүрөттөмөнү камтыган климат системасынын ([[атмосфера]], [[Биосфера|биочөйрө]], [[гидросфера]], [[литосфера]], [[криосфера]]) абалы<ref>https://web.archive.org/web/20160524223615/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar5/wg1/WG1AR5_AnnexIII_FINAL.pdf</ref>.
 
Глобалдык жана жергиликтүү климаттарды изилдөөсүндө ар башка ыкмаларды колдоншот. Глобалдык климатты ― [[климатология|климатологиянын]], жергиликтүү ― [[Метеорология|метеорологиянын]] ыкмаларыкмалары менен изилдешет. Климатология метеорология илиминин бөлүмү.
 
Жергиликтүү климаттын бир нече ондогон жылдар аралыгындагы абалын белгилөө үчүн «климаттык ченем» деген түшүнүктү киргизишкен. Эл аралык метеорологиялык уюмдун аныктамасы боюнча 30 жыл — бул климатты аныктоо үчүн тийиштүү пайдаланылган убакыт.
 
Кайндайдыр бир мейкиндигиндемейкиндикте климаттык процесстер өтүү боюнча [[макроклимат|макроклиматты]], мезоклиматты, [[микроклимат|микроклиматты]] ажыратышат.
 
Климат табияттын бир компоненти болуу менен ал суу режимине, [[Топурак|топуракка]], [[Өсүмдүктөр|өсүмдүк]] жана [[жаныбарлар]] дүйнөсүнө, ошондой эле адамдын ден соолугуна, турмуш тиричилигине жана чарбасына таасирин тийгизет.
{{Section-stub}}
 
== Климат (глобалдык жана жергиликтүү) жаратуучу факторлор ==
Климат жаратуучу факторлор ― климат системасына тышкы таасирлерди аныктоочу физикалык механизмдер, ошондой эле климат системасынын бөлүктөрүнүн ортосундагы өз ара байланыштар. Бул факторлорду эки топко бөлүүгө болот. Биринчисине тышкы климат жаратуучуү факторлору, экинчисине климаттык системанын өз касиеттерин мүнөздөөчү факторлор киришет (ички факторлор).
[[Файл:Күндүн нурлары.svg|thumb|Экваторго башка кеңдиктерге караганда Күндүн нуру тик тийгендиктен, Күндүк энергиясы көбүрөөк жыштыгы менен экваторго жайылат. Экватордон алыстагындан соң Күн нуру жер бетине кыйгачыраак тийгип баштайт. Ошондуктан ошондой эле Күндүн энергиясынын бөлүгү экватордон тышкары чоңурак аймакка жайылат. Андан тышкары атмосферага нурдун кыйгач кириши анын атмосферадан өткөн жолун узартат. Андан Күн агымынын бир аз бөлүгү атмосферадан таралып жерге жетпей калат]]Глобалдык климатты (макроклимат) астрономиялык жана географиялык факторлор аныкташат.
 
Жергиликтүү климаттын негизки аныктоочу факторлор: Күндүн нур агымы, атмосферанын айлануусу, жер үстүнкү катмардын мүнөздөмөсү.
Астрономиялык факторлор:
 
Географиялык=== Тышкы факторлор: ===
[[Файл:Күндүн нурлары.svg|thumb|Экваторго башка кеңдиктерге караганда Күндүн нуру тик тийгендиктен, Күндүк энергиясы көбүрөөк жыштыгы менен экваторго жайылат. Экватордон алыстагындан соң Күн нуру жер бетине кыйгачыраак тийгип баштайт. Ошондуктан ошондой эле Күндүн энергиясынын бөлүгү экватордон тышкары чоңурак аймакка жайылат. Андан тышкары атмосферага нурдун кыйгач кириши анын атмосферадан өткөн жолун узартат. Андан Күн агымынын бир аз бөлүгү атмосферадан таралып жерге жетпей калат]]Глобалдык климатты (макроклимат) астрономиялык жана географиялыкАстрономиялык факторлор аныкташат.:
 
* Күндүн жаркыроосу;
 
* Жердин өз огунун айланасында айлануу ылдамдыгы;
*заттын космос мейкиндиктеги заттын тыгыздыгы.
АстрономиялыкГеофизикалык факторлор:
 
Географиялык факторлор:
 
* Жердин чоңдугу жана салмагы;
*тартылуу күчүнүн көрсөткүчү;
*Жердин магнитосферасы (магниттик талаасы);
*Ички жылуулук.
 
=== Ички факторлор ===
*атмосферанын салмагы жана курамы;
*материктердин жана океандардын жайгашуусу;
*жердин жана океан түбүнүн рельефи;
*океандын салмагы жана суусунун курамы.
*жер үстүнкү катмардын мүнөздөмөсү (топурак, өсүмдүк, муз, кар катмарлары)<ref>http://elib.rshu.ru/files_books/pdf/img-214143231.pdf</ref><ref>http://szf.aviamettelecom.ru/wp-content/uploads/2014/02/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F.pdf</ref>.
Жергиликтүү климаттын негизки аныктоочу факторлор:
 
* күндүн нур агымы;
* атмосферанын айлануусу;
*жер үстүнкү катмардын мүнөздөмөсү.
 
== Климаттын классификациясы ==
 
 
{{Жер}}
[[Категория:Тумар-2011Жер]]
[[Категория:Атмосфера]]
[[Категория:Климат| ]]
[[Категория:Тумар-2011]]