Граждандык коом -

  • 1) коомдун жашоо ишмердүүлүгүнүн экономикалык, саясий, социалдык жана руханий чөйрөсүндө ыктыярдуу түрдө түзүлгөн мамлекеттик эмес структураларды камтыган, өнүгүүнүн белгилүү бир тепкичиндеги адамдардын жалпылыгы;
  • 2) мамлекеттик эмес - экономикалык, саясий, социалдык, үй-бүлөлүк, улуттук, руханий, диндик, үрп-адаттык ж. б. мамилелердин жыйындысы;
  • 3) эркин индивиддердин жана ишмердүүлүгү мамлекеттик бийлик органдарынын кийлигишүүсүнөн мыйзам аркылуу корголгон, граждандардын ыктыярдуу түрдө түзүлгөн уюмдарынын жана ассоциацияларынын өзүн-өзү көрсөтүү чөйрөсү.

Граждандык коом мамлекеттен мурда түзүлгөн. Ал эми мамлекет болсо Граждандык коомдун өнүгүшүнүн белгилүү бир тепкичинде, таптар пайда болгон мезгилде калыптанган. Граждандык коомдун андан ары өнүгүшү аны менен мамлекеттин ортосундагы мамилелердин мыйзамдуу түрдө ирээттелип, такталышына жана адамдын эркиндик, укук, экономикалык көз каранды эместиги сыяктуу баалуулуктарга негизделген консенсустун болушуна ыңгайлуу шарттарды түзгөн. ХХ к. аягында Граждандык коомдун жогорку өнүгүү деңгээлинин аркасында жашоонун индивиддик жана коомдук- чөйрөсүнө мамлекеттин кийлигишүүсү өзүнүн эң, төмөнкү чегине жеткен жана ушунун өзү өлкөдөгү саясий режимдин туруктуулугуна негиз түзгөн. Граждандык коом өзүн-өзү уюштурган жана өз алдынча өнүккөн система болуп эсептелет.

Граждандык коомдун жашоо ишмердүүлүгүнүн эң башкы шарты болуп анын ар бир мүчөсүнүн конкреттүү менчикке ээ болуу же ага ээ болууга катышуу, аны пайдалануу жана өз каалоосундай буйрук берүү укугу эсептелет. Ар түрдүү топтордун жана катмарлардын өкүлдөрүнүн кызыкчылыктарын чагылдырган, өнүккөн жана көп кырдуу социалдык структуранын болушу Граждандык коомдун жашоосунун маанилүү шарты катары чыгат. Такталбаган, ачык эмес социалдык структуранын учурунда индивид мамлекет менен түздөн-түз байланышта болот, мунун өзү адамдын жеке укуктарынын жана эркиндиктеринин ишке ашырылуусун олуттуу түрдө чектейт. Инсандын социалдык, интеллектуалдык, психологиялык өнүгүүсүнүн жогорку деңгээлде болуусу, тигил же бул коомдук институттун ишине катышканда инсандын ички эркиндигинин жана толук өз алдынчалыкка жөндөмдүүлүктүн болуусу Граждандык коомдун ишмердүүлүгүнүн зарыл өбөлгөсү болуп эсептелет. Граждандык коомдун экономикалык чөйрөдөгү структуралары: кооперативдер, арендалык бирикмелер, акционердик коомдор ж. б. чарбачылык кылууда граждандардын өз демилгелери менен түзгөн ыктыярдуу бирикмелери. Граждандык коомдун социалдык-саясий чөйрөдөгү структуралары: үй-бүлө, коомдук, саясий кыймылдар жана уюмдар, жашаган же иштеген жери боюнча түзүлгөн коомдук өзүн-өзү башкаруу органдары; мамлекеттик эмес массалык маалымат каражаттары. Граждандык коом руханий чөйрөдө ой жана сөз эркиндиги, өз оюн ачык билдирүүнүн чыныгы мүмкүнчүлүктөрүн шарттайт; чыгармачылык, илимий ж. б. бирикмелердин мамлекеттен жана саясий структуралардан өз алдынчалыгын жана көз карандысыздыгын өбөлгөлөйт.

Колдонулган адабияттарОңдоо

Кыргыз педагогикасы:Энциклопедиялык окуу куралы/Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. кеңеш И. Бекбоев(төрага) ж.б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 340 б. ISBN 9967-14-018-6