Ысхакиййа тарыкаты

Ысхакиййа тарыкаты (Суфийский орден исхакийя; the Sufi Order of Iskhaqiyya) – Теңир-Тоодогу сунний мусулмандардын атаандаш сопулук агымдарынын бири.

Кыскача тарыхыОңдоо

Теңир-Тоодогу ири сопулук агым болгон Ысхакиййа тарыкатын 17-к-дын башында кожо Махдуми Аззамдын (1542-ж. өлгөн) кенже уулу кожо Исхак (1613-ж.өлгөн) негиздеген.

Ы. т-нын өкүлдөрү атаандаш Ышкиййа тарыкатынын өкүлдөрүнө каршы күрөшкөн.

Ы. т-нын өкүлдөрүн “кара такыялуулулар” же “кара тоолуктар” деп да аташкан.

Ы. т-нын негизги күчү катары бир катар кыргыз уруулары да суфийлик агымдардын ич ара күрөшүнө катышкан.

17-18-к. Ы. т-нын кожолорунун Чыгыш Түркстандагы саясий бийликти өз колуна топтоо үчүн “Ышкиййа тарыкатынын” өкүлдөрүнө каршы узакка созулган күрөшү жергиликтүү уйгур, кыргыз, казак калктарынын башына түшкөн оор мүшкүл болгон.

Сопулук агымдардын узакка созулган өз ара чыр-чатагы Теңир-Тоодо жашаган элдердин калмак, цин-манчжур баскынчыларына каршы калайыктын жапатырмак бирдиктүү күрөшүн уюштурууга тоскоолдук кылган.

Ал эми “ысхакиййа” тарыкатына каршы саясий күрөш жүргүзгөн “ышкиййа” тарыкатын кожо Махмуд-и Аззамдын (1542-ж. өлгөн) уулу Кожо Мухаммед Эмин (ылакап аты - Кожо Келең, ал кожо Ысхактын агасы болгон) негиздеген.

“Ышкиййа” тарыкаты өзүнө аскердик таяныч күч катары Чыгыш Түркстандагы ”ак тоолук” кыргыздарды тарткан.

АталышыОңдоо

Тарыкаттын аталышы (“ысхакиййа”) анын негиздөөчүсү - кожо Махдуми Аззамдын кенже уулу кожо Исхактын (1613-ж.өлгөн) ысымынан алынган. Аны “Ысхакчылар” (“Ысакчылар”) деп которууга болот.


АдабиятОңдоо

Б.Урстанбеков, Т. Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – 1990. - (ISBN 5-89750-028-2).

Интернеттеги шилтемелерОңдоо