Акматалиев, Абдылдажан Амантурович

Акматалиев, Абдылдажан Амантурович (Мелис) - адабиятчы, окумуштуу, сынчы, акын. Нарын шаарында 1956-жылы 15-январда туулган. 1977-жылы КМУнун филология факультетин бүтүргөн.

1977 - 1978-жж. Ош мамлекеттик пединститутунда окутуучу, 1978 - 1979-жж. СССРдин 50 жылдыгы атындагы КМУнун стажер-окутуучусу, 1979-жылдан Кыргыз ССРинин Улуттук илимдер академиясында кенже илимий кызматкер, 1983-жылдан улук илимий кызматкер, 1990-жылдан жетектөөчү кызматкер, 1992-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Адабият жана искусство таануу институтунун директору, 1995-жылдан Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Манастаануу жана көркөм маданият улуттук борборунун директору, 2008-жылдын июль айынан бери Улуттук илимдер академиясынын тил жана адабият институтунун директору.

1982-жылы «Кыргыз-казак адабий байланышын өкүнтүрүүдө Ч.Айтматовдун ролу» деген темада кандидаттык, 1990-жылы «Ч.Айтматов жана түрк тилдүү элдердин адабияты» деген темада докторлук диссертацияларын жактаган. 1991-жылы профессор деген наам берилген. 30 китептин, монографиянын, ырлар жыйнагынын, 500дөн ашык макалалар жыйнагынын автору. 50дөн ашык китептерди түзүп чыгарган.

1983-жылы илим жана техника тармагындагы Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын 2000- жана 2004-жылы Кыргыз Республикасынын Илим жана техника боюнча мамлекеттик сыйлыгын лауреаты болгон. 1999-жылы «Кыргыз Республикасынын илимине эмгек сиңирген ишмер» наамы берилген.

Бир нече эл аралык илимий уюмдардын мүчөсү, «Билиг», «Билге», «Кардаш калемгерлер» (Түркия), «Түркология» (Казакстан), «Эл агартуу» (Кыргызстан), журналдарынын, «Кыргыз тили», «Адабий Ала-Тоо», «Кыргызстан маданияты» ж.б. республикалык гезиттердин редколлегиясынын мүчөсү.

1986-жылдан СССР Жазуучулар жана СССР Журналисттер союз-дарынын мүчөсү. Коомдук Айтматов академиясынын (1994), Эл аралык Айтматов клубунун (1988) Президенти.

СССРдин «Эмгектеги каармандыгы үчүн» медалы (1986), Кыргыз Республикасынын «Даңк» медалы (2006), ВЛКСМ БКнын жана Кыргызстан ЛКЖС БКнын Ардак грамоталары жана «Манас - 1000» медалы менен сыйланган.

КРУИАнын корреспондент-мүчөсү (2000), Кыргыз Республикасынын билим берүү отличниги (1997), LASEIA АКШ жана Түркиянын Дил курумунун академиги (1997), Сока-Гакай (Токио) университетинин (2001) Ардактуу доктору. Тил коомунун (Түркия) академиги (1998), Нарын, БГУ, ЫМУ, ТМУ, И. Арабаев атындагы университеттеринин Ардактуу профессору. 1990-жылдан бери докторлук жана кандидаттык диссертацияларды коргоонун адистештирилген кеңешинин төрагасы.

«Манас» эпосунун академиялык басылыштарынын, «Эл адабияты», «Залкар акындар», «Улуу инсандар», «Комуз күүлөрү», «Кыргыз адабиятынын тарыхы», «Адабият таануу илими» серияларынын жетекчиси, уюштуруучусу, активдүү катышуучусу.


Жарык көргөн китептериОңдоо

Кыргыз тилиндеОңдоо

Чыңгыз Айтматов жана кыргыз-казак адабий байланышы. - Ф.: Илим, 1981. - 151 б.

Бирдиктүү үй-бүлөдө. - Ф.: Кырг. ССРинин «Билим» коому, 1983. - 18 б.

Улуттук адабияттардын интернационалдык байланышы. – Ф.: Билим, 1985. – 17 б.

Жаңычылык тажрыйбадан жаралат: Адабий изилдөөлөр жана сын-макалалар. - Ф.: Кыргызстан, 1986. - 172 б.

Ысык-Көл форуму: келечекке жаңыча ой жүгүртүү. - Ф.: Кырг. ССРи-нин «Билим» коому, 1987. - 18 б.

Чыңгыз Айтматов жана боордош элдер адабияты. - Ф.: Илим, 1988. - 158 б.

Чыңгыз Айтматовго таасирленүү: Адабий макалалар. - Ф.: Мектеп, 1988. - 112 б.

Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылык жолу. - Ф.: Мектеп, 1988. - 63 б.

Айтматов жана боордош элдер адабияты. – Ф.: Билим, 1988. – 157 б.

«Кыямат» жана окурмандар. - Ф.: Кыргызстан, 1988. - 23 б.

Чыңгыз Айтматовдун чыгармаларындагы салыштыруулар. - Б., 1992. - 130 б.

Ч. Айтматов жана көркөм процесс: Айрым маселелер. - Б., 1992. - 134 б.

Жан дүйнө: Ырлар. - Б., 1992. - 40 б.

Айтматов жөнүндө этюд. - Б., 1992. - 237 б.

Айтматовдук энциклопедия: «Манас» эпосунун 1000 жылдыгына арналат. - Б.: Илим, 1993. - 1–т. - 384 б.

Кызыл көйнөк - жан дүйнө: Ырлар. - Б., 1994. - 36 б.

Айтматовдун космосу - адам жана аалам. - Б.: Илим, 1995. - 83 б.

Манастын жети осуяты. – Б., 1997. – 23 б. (С.Мусаев менен бирге).

Тандалган чыгармаларынын жыйнагы. 1-том. - Б.: Шам, 1997.

Тандалган чыгармаларынын жыйнагы. 2-том. - Б.: Шам, 1998. - 424 б.

Көркөм чыгарма жана тарыхый баатыр инсандар (айрым проблемалар). - Б., 1999. - 176 б.

Балдарга арналган салт жана фольклор. - Б., 2000. - 124 б.

Үйлөнүү үлпөт салты жана ырым-жырымдар. - Б., 2000. - 112 б.

Жан жүрөгүм: Ырлар. - Б., 2000. - 120 б.

Байыркы орток түрк адабиятынын очерки. - Б., 2001. - 160 б.

Тандалган чыгармалар жыйнагы. – Б., 2002. – 608 б.

Эңсегеним элиме кызмат кылуу. – Б.: 2005. – 486 б.

Сезим. – Б.: ИАнын басмаканасы, 2005. – 144 б.

Мээнеттин ак жарыгы. – Б., 2006. – 404 б.

Лира. – Б.: ИАнын басмаканасы, 2006. – 180 б.

Аалам, Адам жана Жаабарс. – Б., 2006. – 76 б.

Азыркы адабият: Мезгил жана тарых. – Б., 2007. – 224 б.

Көңүл. – Б.: ИАнын басмаканасы, 2008. – 48 б.

Айтматов бар, аалам толук көрүнчү. – Б.: ИАнын басмаканасы, 2008. – 48 б.


Орус тилиндеОңдоо

В семье единой. – Ф.: Знание, 1983. – 16 с.

Взаимосвязи и взаимообогащение - важная закономерность разви-тия многонациональных литератур. - Ф.: Знание, 1985. - 16 с.

Чингиз Айтматов. - Ф., 1988. - 24 с.

«Плаха» и читатели. - Ф.: Кыргызстан, 1988. - 23 с.

Слово об Айтматове. - Б.: Илим, 1991. - 124 с.

Чингиз Айтматов и взаимосвязь литератур. - Б.: Адабият, 1991. - 184 с.

Чингиз Айтматов:Жизнь и творчество. - Б.: Мектеп, 1991. - 240 с. (на русском, анг., франц, нем. языках).

Значение творчества Ч.Айтматова в процессе взаимообогащения национальных литератур. - Б.: Илим, 1994. - 308 с.

Космос Айтматова - Человек и Вселенная. - Б.: Илим, 1995. - 83 с.

Избранное собрание сочинений. 1-том. Литературоведение. - Б.: Шам, 1997. - 428 с.

Избранное. 2-й том. Литературоведение. - Б.: Шам, 1998. - 424 с.

Избранное. 3-й том Литературоведение. – Б., 2002. – 608 б.


Башка элдердин тилдериндеОңдоо

Эгиз элдин обону. – Алма-Ата: Жазушы, 1989. – 208 б. – каз.

Горизонты дружбы. - Алматы: Жазушы, 1989. - 208 б. – казак.

Кыргыз фольклору жана тарыхый каармандан. - Анкара, 2001. - 380 б. – түрк.

Чыңгыз Айтматов: Жизнь и творчество. - Б.: Мектеп, 1991. 240 б – франц., нем., англ.

Ч.Айтматовдун көркөм дүйнөсү. - Анкара, 1998. – 221 б. – түрк.

Аалам, Инсан, Барс. – Б., 2002. – 608 б. – түрк.

Чагылган үндүү манасчы – Айтматов. – Элазык, 2008. – 120 б. түрк.


Колдонулган адабияттарОңдоо