Түндүк Осетия — (осетинче Республикӕ Цӕгат Ирыстон) орус. Алания, Северная Осетия) Түндүк-Осетия-Алания Республикасы РФтин курамындагы субъект. Түндүк-Кавказ федерация округуна карайт.

Түндүк Осетия Республикасы
Flag of North Ossetia.svg

Coat of Arms of North Ossetia-Alania.png

Негизги маалыматОңдоо

Аянты 8 миң км2. Калкы 702,0 мин (2010); элинин негизин осетиндер (62,7%) түзөт. Ошондой эле орустар (% менен; 23,2), ингуштар (3,0), армяндар (2,4), кумыктар (1,8), грузиндер (1,5) ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Адм. борбору Владикавказ ш. Адм.-айм. жактан 8 райондон жана 6 шаардан турат. Шаар калкы 64,3%.

 
Түндүк Осетия — Аланиянын жайгашуун картасы.

ТарыхыОңдоо

Түндүк Осетия 1924-ж. 7-июлда Түндүк Осетия автономия облусу, 1936-ж. 5-декабрда Түндүк Осетия АССРи болуп түзүлгөн. 1994-жылдын 12-декабрынан азыркыдай аталат. Чоң Кавказдын түндүк капталында жайгашкан. Түштүгүн бийикт. 4000 жден жогору Башкы же Суу бөлгүч кырка тоосу менен Каптал кырка тоосу, борбордук бөлүгүн жантайыңкы Осетин түздугү, анын түндүгүн Сунжа жана Терек кырка тоолору, Моздок түздүгү ээлейт. Кен байлыктары: полиметалл, кенташтары, курулуш материалдары, доломит, минералдуу булактар.

 
Алания 10-12 кылым.

КлиматыОңдоо

Климаты континенттик. Январдын орт. температурасы - 4°С, июлдуку 20-24°С. Жылдык жаан-чачыны 600-1000 мм. Негизги дарыясы - Терек. Түндүк Осетин коругу уюштурулган.

 
Урух талаасы, Лезгор, ТО-А.

ЭкономикасыОңдоо

ИРПнын структурасында тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү (% менен) 44,5, иштетүүчү өндүрүшүнүкү 22,4, айыл жана токой чарбасыныкы 15,3, курулуштуку 6,5, газ менен суунуку 2,9, минералдык сырьёну казып алуунуку 0,2. Иштетүүчү өнөр жайдын башкы тармактары: тамак-аш (Россияда өндүрүлгөн жүзүм шарабынын 4,6% , алкоголдуу ичимдиктердин 1,7%), түстүү металлургия, даяр металл буюмдар өндүрүшү, курулуш материалдар, машина куруу, хим. Айыл чарбасында мал чарбачылыгы (сүт-эт багытындагы, кой, үй куштары) өнүккөн. Дан эгиндери, тоют өсүмдүктөрү, картөшкө жана жашылча өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк, бакчылык өнүккөн. Автомобиль жолунун уз. 5,4 миң км (алардын ичинен 2,5и асфальтталган), т. ж-нуку 0,1. Т. О. Россиядагы туризм менен альпинизм өнүккөн аймактардын бири.

 
Донифарс, ТО-А.

Колдонулган адабияттарОңдоо

  • «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4