Түндүк мариана аралдары

Түндүк мариана аралдары (Norhern Marian Islands), Түндүк Мариана аралдарыЫнтымактыгы (Commonwealth of the Northern Mariana Islands) - АКШнын «саясий союзунда» өзүн-өзү башкаруучу ынтымактык.

Микронезияда Тынч океандын батыш бөлүгүндө жайгашкан. Мариана а. тобуна кирет. Аянты 464 км2. Калкы 52 миң (2012; айрым маалыматтарда 90 миң); негизинен микронезиялыктар (чаморро жана каролиндер), ошондой эле филиппиндиктер ж. б. да жашайт. Дини - католицизм. Расмий тили - англис тили. Адм. борбору - Сусупе (Сайпан аралында).

Акча бирдиги - АКШ доллары. Аткаруу бийлигинин башчысы - губернатор (аралда жашаган калк тарабынан шайланат). Мыйзам чыгаруучу органы - эки палаталуу парламент (сенаттар жана өкүлдөр палатасы). Түндүк мариана аралдары 14 ири жана бир нече майда аралдардан, рифтерден туруп, түндүк жана түштүк аралдар тизмегин түзөт. Түндүгү жанартоо конустарынан (бийикт. 965 м, аракеттеги жанартоолору да бар), түштүгү шуру жана жанартоодон түзүлгөн. Фосфорит, күкүрт, темир жана марганец кенташтары кездешет. Климаты тропиктик, пассаттык. Жылдык жаан-чачыны 18002100 мм. Тез-тез тайфун болуп турат. Айдарым беттеринде нымдуу тропик токою, саванна өсөт. Түндүк мариана аралдары ынтымактыгы БУУнун камкордугундагы Тынч океанадагы аралдардын аймагын 1976-ж. бөлгөндө пайда болгон. 1993-жылдан АКШнын опека кылуусу токтогон. Ынтымактыктын 2000-ж. кабыл алган мыйзамы АКШнын учурдагы мыйзамына жакын.

Экономикасында АКШнын финанеылык жардамы маанилүү. НЦПнын көлөмү 900 млн АКШ доллары (2000). Аны киши башына бөлүштүргөндө 12,5 миң доллардан туура келет. Экономикасынын негизги сектору - кийим тигүү өнөр жай (негизинен кытайлар иштейт) жана тейлөө чөйрөсү. Туризм өнүккөн (жылына 500 миңден ашык). 2009-ж. 60,6 кВш-с электр энергиясы өндүрүлгөн. Кокос пальмасы, тропика жемиштери, жашылча, жаңгак жана декорация өсүмдүктөрү да өстүрүлөт. Мал асыралат. Үй куштары багылат. Балык кармалып, деңиз азыктары даярдалат. Автомобиль жолунун уз. 0,5 миң км. Деңиз порттору Сайпан жана Тиниан а-нда жайгашкан. Экспортко тигилүү буюмдарды чыгарат. Негизги соода шериктештери: АКШ, Япония.

Колдонулган адабияттарОңдоо

«Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4